Het Joods lyceum

Aan de muur van het schoolgebouw aan de Fischerstraat hangt een plaquette. De tekst op de plaquette luidt:

“Van 1941 tot 1943 gingen op deze plek 276 kinderen naar het Joodsch Lyceum

Ze waren niet veilig

Niet in huis Niet op straat Niet op school

179 van hen werden opgepakt en uit Nederland weggevoerd Ze keerden nooit meer terug”.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, van 16 oktober 1941 tot 15 april 1943 stond hier het Joods Lyceum. Nederland was in die tijd bezet door de Duitse Nazi’s. Het beleid van de Nazi’s was erop gericht de joden eerst te isoleren van de rest van de bevolking, ze vervolgens te deporteren naar concentratiekampen en ze uiteindelijk uit te roeien. In 1941, liet de bezetter weten dat joodse kinderen alleen nog onderwijs mochten volgen op speciale joodse scholen met alleen joodse docenten. Joodse leerlingen die op andere scholen zaten, mochten na de zomervakantie van 1941 niet meer naar die school terug

Het gemeentebestuur van Den Haag besloot daarop enkele scholen speciaal te reserveren voor de joodse kinderen. Daar werden alle joodse kinderen ondergebracht die voorheen op andere middelbare scholen hadden gezeten. De leerlingen waren niet alleen afkomstig uit Den Haag, maar ook uit de verre omgeving. Alle kinderen gingen lopend naar school, want met het openbaar vervoer mochten ze niet meer en in juni 1942 hadden alle joden hun fiets moeten inleveren. De leraren waren de joodse docenten die eind 1941 bij andere scholen ontslagen waren. Er waren lagere scholen aan de Bezemstraat en Duinstraat. Aan de Fischerstraat werd een middelbare school ingericht in een voormalige openbare school met vijftien lokalen. De school werd ook wel Joodsch Lyceum Fisherstraat werd genoemd.

Al snel nam het aantal leerlingen van de school af door onderduik en deportaties. In mei 1942 kwamen de deportaties van de joden op gang. Eerst naar Amsterdam, later naar het doorgangskamp Westerbork. Op 26 november 1942 sloot de gemeente de deuren, omdat er te weinig kinderen over waren. De maand daarop verhuisde de school naar het gebouw Bezemstraat, waar al een joodse lagere school gevestigd was. Ook de joodse lagere school op het adres Duinstraat werd opgeheven. Het aantal leerlingen van het lyceum, dat nu de naam Joodsche School voor Voortgezet Onderwijs kreeg, was inmiddels zo ver teruggelopen dat de school voldoende had aan vier lokalen.

Op 13 april 1943 eiste de Duitsers dat op 23 april alle joden uit Zuid-Holland verdwenen moesten zijn. Op 15 april 1943 sloot de gemeente de school aan de Bezemstraat. Een week later vertrok het laatste grote treintransport met joden uit Den Haag en werd Den Haag ‘judenrein’ verklaard. Aan het Joodsch Lyceum Fisherstraat hebben 267 leerlingen onderwijs gevolgd. Zeker 179 van hen zijn in de Tweede Wereldoorlog vermoord. Van de 43 leraren hebben er 15 de oorlog niet overleefd en van de acht ondersteunende personeelsleden zijn er vijf vermoord. 

Na de Tweede Wereldoorlog kwam er weer een lagere school in het gebouw, dat inmiddels vervangen is door nieuwbouw. Momenteel zijn er twee basisscholen gevestigd. 

Op 2 april 2014 werd aan de muur van het gebouw de herdenkingsplaquette ter herinnering aan het Joodsch Lyceum en zijn leerlingen onthuld. Rolf Nihom, een voormalige leerling van de school, hield daarbij een toespraak. Hij karakteriseerde de school als ‘een zinkend schip, elke week minder leerlingen en meer lege schoolbanken’.

Bronnen:

https://www.joodserfgoeddenhaag.nl/voormalig-joodsch-lyceum-fisherstraat-fischerstraat-135/ 

https://www.shie.nl/budve/Transvaal/218/218.htm 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Joods_Lyceum_(Den_Haag)

https://haagsgemeentearchief.nl/mediabank/beeldcollectie/detail/ffffe1cd-e90f-9111-a387-7f44ca596593/media/272f28c3-1e2c-e4ae-b3b9-9e0d1c3baeae?mode=detail&view=horizontal&q=het%20joods%20lyceum&rows=1&page=1

Het Joods lyceum
Badhuis
Boerenstraat
De Ooievaars
Gurudwara Singh Sabha
Hertzogstraat
Het Joods lyceum
Hobbemaplein
Julianakerk
Kaapseplein
Mandelaplein
Noeroel Islam Moskee
Paul Krugerplein
Springfonteinstraat
Veluweplein
Viljoenstraat
Wijkpark