Frederik Ruyschstraat/ Fahrenheitstraat

Jan Jaarsma.

Sinds 1936 is er in het gebouw aan de Fahrenheitstraat 337 een postkantoor gevestigd. Weinigen zullen weten dat dit complex in 1906 gebouwd werd voor de haarden- en kachelfabriek van Jan Jaarsma. Het pand, ontworpen door de architect D. Oosthoek, stond toen aan de rand van de stad. Op een foto uit 1913 is aan de erachter staande schoorsteen te zien dat dit stijlvol vormgegeven bouwwerk een heuse fabriek huisvestte.

Van smederij naar haardenfabriek

Jan Jaarsma werd in 1843 in Friesland geboren. Als werkloos architect deed hij enige jaren werkervaring op in de kachelfabriek van zijn broer E.M. Na een ‘afkoelingsperiode’ van 10 jaar startte Jan rond 1895 een eigen smederij en fabriek van vulhaarden aan de N.W. Buitensingel in Den Haag. Jan overleed al in 1901, zijn zoon Nicolaas Heye (1879) volgde hem op. Onder zijn leiding werd het pand aan de Fahrenheitstraat gebouwd en in 1906 betrokken. Naast een grote machinezaal, en een lak -en moffelinrichting was er een toonzaal, waar men de diverse modellen kon bewonderen.

Productie

Het ontwerpen van de kachels gebeurde in eigen huis: “Eerst wordt het model geboetseerd, dan gemodelleerd in hout of gips, daarna in een wit zacht metaal, dat door een kunstvaardige hand met mes en beitel wordt afgewerkt, als gold het een beeldhouwwerk”. Vervolgens werden modellen gemaakt voor de verschillende onderdelen. Het gietwerk werd verricht door de Ulftse ijzergieterij Diepenbrock en Reigers, de DRU. Het afslijpen, polijsten en verder afwerken van de gietstukken vond plaats in de fabriekshallen aan de Fahrenheitstraat. Na het polijsten volgde het lakken, “een der bewerkingen die zeker wel de meeste zorg vereischt”. Nadat alle delen nogmaals geolied en gemoffeld waren, kon de kachel in elkaar gezet worden: “.. omzichtig en secuur, de schroeven, de schuiven en kleppen in den pot, de plaatijzeren mantel er omheen, het glimmende koperwerk er op.” Op deze wijze werden in 1913 met 90 personeelsleden 150 haarden per week geproduceerd. De haarden vonden in binnen- en buitenland hun bestemming.

Handelsnaam

In 1930 werd de firma omgezet in een NV, met een maatschappelijk kapitaal van ƒ 1.000.000,-. Er werden 300 aandelen à ƒ 1000,- uitgegeven, de directeuren Nicolaas Heye Jaarsma en Rudolf Teller kregen elk de helft. In 1936 nam de DRU de firma Jan Jaarsma over. Nicolaas Heye werd commissaris bij DRU en bleef dit tot zijn dood in 1953. De handelsnaam Jan Jaarsma, Gas-o-Jaarsma en Gasojaar bleven voor haarden in gebruik. In 1948 veranderde de naam officieel in DRU-Jaarsma.

Kwaliteit

De haarden uit het begin van de twintigste eeuw werden traditioneel vormgegeven en rijk versierd met koperwerk. Ze kregen namen als Hestia, Jupiter, Eros, Mars en Amor. In later jaren werd de vormgeving strakker en verdwenen deze mythologische namen. Vanaf de jaren twintig werd de Cyclus haard geproduceerd. Met de serie Jan greep men terug naar de naam van de oprichter. Deze kachels bleven tot in de jaren vijftig in productie, de verschillende types werden eenvoudigweg oplopend genummerd. Behalve kolenhaarden werden er ook gaskachels geproduceerd en ook kachels voor oliestook. De kwaliteit bleef onverminderd gehandhaafd, er werd gewaarschuwd tegen namaak, geadverteerd met ‘vanouds Jan Jaarsma’ en ‘een generatie Haardenfabricage zegt niet alles, maar…’ en ‘Kies met kennis, kies Jan Jaarsma’.

Het pand aan de Fahrenheitstraat werd na dertig jaar kachels produceren omgebouwd tot postkantoor. Hierbij sneuvelde de toegangspoort. Toch maken zowel het uiterlijk als de historie het tot een beschermingswaardig pand.

Jannie Havelaar

Met dank aan:

Mw. M. van Vlijmen, Nederlands Kachelmuseum, Alkmaar P. van Toor, Stichting Nederlands IJzermuseum, Ulft

Bronnen:

Gelders archief, Arnhem

archief DRU.

Adresboek van ‘s-Gravenhage

Nationaal archief

Handelsregister Kamer van Koophandel en fabrieken, ‘s-Gravenhage

‘s-Gravenhage als industriestad, Den Haag 1913 K. Bourgondiën (red.)

Vuurvast en energiek, 250 jaar DRU, 1754-2004, Duiven 2004. W. Alings jr. en H.N. Sierman

Vuur als vriend, Honderd jaar E.M. Jaarsma, 1868-1968, Hilversum 1968

Model Fortuna; Foto Annemiek Buijs – Bakx

Jan Jaarsma.
Jan Jaarsma.
Beeklaan/ Loosduinseweg
Beeklaan/ Newtonstraat
Beeklaan/ Valkenboslaan
Cartesiusdwarsstraat/ Cartesiusstraat
Copernicuslaan/ Thomas Schwenckenstraat
Copernicusplein/ Valkenboslaan
Copernicusstraat/ Beeklaan
Copernicusstraat/ Regentesselaan
De Constant Rebecqueplein/ Joseph Ledelstraat
Edisonstraat/ Fahrenheitstraat
Esperantoplein
Franklinstraat/ Weimarstraat
Frederik Ruyschstraat/ Fahrenheitstraat
Fultonstraat/ Beeklaan
Gaslaan/ Cartesiusstraat
Gaslaan/ Darwinstraat
Hondiusstraat/ de Ghijnstraat
Joseph Ledelstraat/ Marnixstraat
Kamelingh Onnesplein
Kepplerstraat/ Noorderbeekdwarsstraat
Koningin Emmakade/ Chassestraat
Koningin Emmakade/ Weimarstraat
Koningin Emmaplein/ De Constant Rebecquestraat
Koningsplein
Laan van Meerdervoort/ Conradkade
Laan van Meerdervoort/ de Perponcherstraat
Laan van Meerdervoort/ Regentesselaan
Loosduinseweg/ Asmanweg
Loosduinseweg/ Fahrenheitstraat
Madame Curieplein
Marconistraat/ Galileistraat
Newtonplein
Newtonstraat/ Asmanweg
Newtonstraat/ Regentesselaan
Newtonstraat/ van Swindenstraat
Noord West Buitensingel/ Loosduinseweg
Regentesselaan/ de Ghijnstraat
Regentesselaan/ Franklinstraat
Regentesseplein
Suezkade/ Weimarstraat
Teijlerstraat
Valkenboskade/ Cartesiusstraat
Valkenboskade/ Frederik Ruyschstraat
Valkenboslaan/ Buijs Ballotstraat
Valkenboslaan/ Valkenboskade
Van Marumstraat/ Gaslaan
Vinkensteynstraat/ Beeklaan
Weimarstraat/ Beeklaan
Weimarstraat/ Fahrenheitstraat
Weimarstraat/ Herschelstraat