05/11/2018 : Jan Jaarsma

Sinds 1936 is er in het gebouw aan de Fahrenheitstraat 337 een postkantoor gevestigd. Weinigen zullen weten dat dit complex in 1906 gebouwd werd voor de haarden- en kachelfabriek van Jan Jaarsma. Het pand, ontworpen door de architect D. Oosthoek, stond toen aan de rand van de stad. Op een foto uit 1913 is aan de erachter staande schoorsteen te zien dat dit stijlvol vormgegeven bouwwerk een heuse fabriek huisvestte.

Van smederij naar haardenfabriek

Jan Jaarsma werd in 1843 in Friesland geboren. Als werkloos architect deed hij enige jaren werkervaring op in de kachelfabriek van zijn broer E.M. Na een ‘afkoelingsperiode’ van 10 jaar startte Jan rond 1895 een eigen smederij en fabriek van vulhaarden aan de N.W. Buitensingel in Den Haag. Jan overleed al in 1901, zijn zoon Nicolaas Heye (1879) volgde hem op. Onder zijn leiding werd het pand aan de Fahrenheitstraat gebouwd en in 1906 betrokken. Naast een grote machinezaal, en een lak -en moffelinrichting was er een toonzaal, waar men de diverse modellen kon bewonderen.
Productie

Het ontwerpen van de kachels gebeurde in eigen huis: “Eerst wordt het model geboetseerd, dan gemodelleerd in hout of gips, daarna in een wit zacht metaal, dat door een kunstvaardige hand met mes en beitel wordt afgewerkt, als gold het een beeldhouwwerk”. Vervolgens werden modellen gemaakt voor de verschillende onderdelen. Het gietwerk werd verricht door de Ulftse ijzergieterij Diepenbrock en Reigers, de DRU. Het afslijpen, polijsten en verder afwerken van de gietstukken vond plaats in de fabriekshallen aan de Fahrenheitstraat. Na het polijsten volgde het lakken, “een der bewerkingen die zeker wel de meeste zorg vereischt”. Nadat alle delen nogmaals geolied en gemoffeld waren, kon de kachel in elkaar gezet worden: “.. omzichtig en secuur, de schroeven, de schuiven en kleppen in den pot, de plaatijzeren mantel er omheen, het glimmende koperwerk er op.” Op deze wijze werden in 1913 met 90 personeelsleden 150 haarden per week geproduceerd. De haarden vonden in binnen- en buitenland hun bestemming.

Handelsnaam

In 1930 werd de firma omgezet in een NV, met een maatschappelijk kapitaal van ƒ 1.000.000,-. Er werden 300 aandelen à ƒ 1000,- uitgegeven, de directeuren Nicolaas Heye Jaarsma en Rudolf Teller kregen elk de helft. In 1936 nam de DRU de firma Jan Jaarsma over. Nicolaas Heye werd commissaris bij DRU en bleef dit tot zijn dood in 1953. De handelsnaam Jan Jaarsma, Gas-o-Jaarsma en Gasojaar bleven voor haarden in gebruik. In 1948 veranderde de naam officieel in DRU-Jaarsma.

Kwaliteit

De haarden uit het begin van de twintigste eeuw werden traditioneel vormgegeven en rijk versierd met koperwerk. Ze kregen namen als Hestia, Jupiter, Eros, Mars en Amor. In later jaren werd de vormgeving strakker en verdwenen deze mythologische namen. Vanaf de jaren twintig werd de Cyclus haard geproduceerd. Met de serie Jan greep men terug naar de naam van de oprichter. Deze kachels bleven tot in de jaren vijftig in productie, de verschillende types werden eenvoudigweg oplopend genummerd. Behalve kolenhaarden werden er ook gaskachels geproduceerd en ook kachels voor oliestook. De kwaliteit bleef onverminderd gehandhaafd, er werd gewaarschuwd tegen namaak, geadverteerd met ‘vanouds Jan Jaarsma’ en ‘een generatie Haardenfabricage zegt niet alles, maar…’ en ‘Kies met kennis, kies Jan Jaarsma’.

Het pand aan de Fahrenheitstraat werd na dertig jaar kachels produceren omgebouwd tot postkantoor. Hierbij sneuvelde de toegangspoort. Toch maken zowel het uiterlijk als de historie het tot een beschermingswaardig pand.

Jannie Havelaar

Met dank aan:

Mw. M. van Vlijmen, Nederlands Kachelmuseum, Alkmaar P. van Toor, Stichting Nederlands IJzermuseum, Ulft
Bronnen:

Gelders archief, Arnhem
archief DRU.
Adresboek van ‘s-Gravenhage
Nationaal archief
Handelsregister Kamer van Koophandel en fabrieken, ‘s-Gravenhage
‘s-Gravenhage als industriestad, Den Haag 1913 K. Bourgondiën (red.)
Vuurvast en energiek, 250 jaar DRU, 1754-2004, Duiven 2004. W. Alings jr. en H.N. Sierman
Vuur als vriend, Honderd jaar E.M. Jaarsma, 1868-1968, Hilversum 1968


Model Fortuna; Foto Annemiek Buijs - Bakx

Since 1936, a post office has been established in the building at 337 Fahrenheitstraat. Few will know that this complex was built in 1906 for the hearth and stove factory of Jan Jaarsma. The building, designed by architect D. Oosthoek, then stood on the outskirts of the city. In a photograph from 1913, the chimney behind it shows that this stylishly designed building housed a real factory.

From smithy to fireplace factory

Jan Jaarsma was born in Friesland in 1843. As an unemployed architect, he gained some years of work experience in the stove factory of his brother E.M. After a 'cooling off period' of 10 years, Jan started his own smithy and factory of filling fireplaces at N.W. Buitensingel in The Hague around 1895. Jan died in 1901, his son Nicolaas Heye (1879) succeeded him. Under his leadership, the building was built on the Fahrenheitstraat and involved in 1906. In addition to a large machine room, and a paint and muffle installation, there was a showroom, where one could admire the various models.
production

The design of the stoves was done in-house: "First the model is modeled, then modeled in wood or plaster, then in a white soft metal, which is finished by an artful hand with knife and chisel, as if it were a sculpture". Then models were made for the different parts. The castings were carried out by the Ulft iron foundry Diepenbrock and Reigers, the DRU. The grinding, polishing and further finishing of the castings took place in the factory halls at Fahrenheitstraat. After polishing, lacquering followed, "one of the operations that certainly requires the most care". After all parts were oiled and enamelled once again, the stove could be put together: ".. carefully and meticulously, the screws, the sliders and flaps in the pot, the sheet-metal cover around them, the shiny copper work on them." In 1913, 90 people per week were produced with 90 staff members. The fireplaces found their destination at home and abroad.

Trade name

In 1930 the firm was converted into an NV with a registered capital of NLG 1,000,000. 300 shares of ƒ1,000 were issued, the directors Nicolaas Heye Jaarsma and Rudolf Teller each received half. In 1936 the DRU took over Jan Jaarsma. Nicolaas Heye became a member of the Supervisory Board at DRU and remained so until his death in 1953. The trade name Jan Jaarsma, Gas-o-Jaarsma and Gasojaar remained in use for fires. In 1948 the name officially changed to DRU-Jaarsma.

Quality

The fireplaces from the beginning of the twentieth century were traditionally designed and richly decorated with copperware. They got names like Hestia, Jupiter, Eros, Mars and Amor. In later years the design became tighter and these mythological names disappeared. The Cycle fireplace was produced from the twenties. With the Jan series they were taken back to the name of the founder. These stoves remained in production until the fifties, the different types were simply numbered in ascending order. In addition to coal fires, gas stoves were also produced and also stoves for oil fires. The quality was maintained unabated, there was warning against counterfeiting, advertised with 'traditionally Jan Jaarsma' and 'a generation of Haardenfabricage does not say everything, but ...' and 'Choose with knowledge, choose Jan Jaarsma'.

The building on the Fahrenheitstraat was converted into post office after thirty years of producing stoves. The entrance gate was killed here. Nevertheless, both the appearance and the history make it a property worth protecting.

Jannie Havelaar

Thanks to:

Mrs. M. van Vlijmen, Dutch Kachelmuseum, Alkmaar P. van Toor, Stichting Nederlands IJzermuseum, Ulft
Sources:

Gelders archive, Arnhem
DRU archive.
Addressbook of The Hague
National archive
Trade register Chamber of Commerce and factories, The Hague
 The Hague as an industrial city, The Hague 1913 K. Burgundies (eds.)
Fireproof and energetic, 250 years DRU, 1754-2004, Duiven 2004. W. Alings jr. And H.N. Sierman
Fire as friend, One hundred years E.M. Jaarsma, 1868-1968, Hilversum 1968


 Model Fortuna; Photo Annemiek Buijs - Bakx

Bron: Martin van Wallenburg, tegel: Frederik Ruyschstraat / Fahrenheitstraat
Meer info: https://shie.nl/haagvaarder-53...

Schermafdruk 2018-10-17 11.png

UNADJUSTEDNONRAW_thumb_82c.jpg